Tvrđava Fetislam, smeštena uzvodno od Kladova na desnoj obali Dunava, predstavlja jedno od najznačajnijih kulturno-istorijskih zdanja u istočnoj Srbiji. Tokom više od pet vekova postojanja bila je važno vojno uporište na granici velikih carstava, menjala je gospodare, a od 1867. godine nalazi se pod upravom Srbije.
Prostor na kojem se danas uzdiže tvrđava bio je naseljen mnogo pre njenog nastanka. Najstariji tragovi vode do rimskog utvrđenja Dijana, podignutog početkom 1. veka oko osam kilometara uzvodno od Kladova, kao dela sistema odbrane na dunavskom limesu. U blizini su se nalazili i drugi značajni rimski objekti, među kojima su Pontes kod današnjeg sela Kostol i Trajanov most. Tokom srednjeg veka na ovom području postojalo je slovensko naselje Novigrad, koje su, prema istorijskim izvorima, ugarske snage srušile 1502. godine.
Nakon osvajanja Beograda 1521. godine, Osmanlije su nastavile prodor ka Ugarskoj. U okviru tih vojnih priprema, Bali-beg Jahjapašić je 1524. godine podigao novo utvrđenje na desnoj obali Dunava, čime je nastao najstariji deo današnjeg Fetislama – Mali grad.
Naziv Fetislam potiče od turskog izraza „Feth-i İslam“, koji se najčešće prevodi kao „pobeda islama“, dok se u istorijskoj literaturi mogu pronaći i tumačenja poput „bedem islama“ ili „kapija islama“, što govori o značaju tvrđave kao jednog od ključnih osmanskih vojnih uporišta na Dunavu.
Tokom narednih vekova tvrđava je više puta menjala gospodare. Austrijske snage zauzele su je 1688. godine tokom Velikog bečkog rata, ali je već dve godine kasnije ponovo vraćena pod osmansku vlast. Novi period austrijske uprave usledio je 1717. godine, a trajao je do Beogradskog mira 1739, kada je Fetislam ponovo pripao Osmanskom carstvu.
Početkom 19. veka, po naredbi sultana Mahmuda II, tvrđava je obnovljena. Tada su ojačani bedemi Velikog utvrđenja, dok su iznad glavnih kapija postavljene kamene ploče sa natpisima koji svedoče o obnovi.
Iako su okolne oblasti već bile pod srpskom upravom, osmanska vojna posada ostala je u Fetislamu sve do 1867. godine. Tada je tvrđava, zajedno sa još nekoliko utvrđenih gradova u Srbiji, zvanično predata knezu Mihailu Obrenoviću, čime je postala deo srpske države.
Kompleks čine Mali i Veliki grad. Mali grad je pravougaono artiljerijsko utvrđenje dimenzija oko 90 puta 60 metara, sa kružnim kulama na uglovima, bedemima i odbrambenim rovovima. Veliko utvrđenje građeno je između 1717. i 1739. godine i obuhvata šest bastiona, tri kapije i široki rov koji je nekada bio povezan sa dunavskim rukavcem.
Prva istraživanja tvrđave započela su 1973. godine, dok su sistematska arheološka i arhitektonska istraživanja sprovedena u periodu od 1975. do 1977. godine. Tokom osamdesetih godina izvedeni su i radovi na zaštiti tvrđave od posledica podizanja nivoa Dunava izazvanog izgradnjom hidroelektrana.
Fetislam je 1979. godine proglašen spomenikom kulture od velikog značaja i danas predstavlja jednu od najvažnijih turističkih i kulturno-istorijskih atrakcija istočne Srbije, privlačeći brojne posetioce koji žele da upoznaju bogatu prošlost Podunavlja.
Dodatni podsticaj razvoju ovog lokaliteta stigao je ove godine, pošto je Ministarstvo kulture odobrilo Opštini Kladovo 33 miliona dinara kroz konkurs „Gradovi u fokusu 2026“. Sredstva će biti iskorišćena za adaptaciju i energetsku sanaciju multifunkcionalne sale u Vizitor centru tvrđave Fetislam, čime će se unaprediti uslovi za prijem posetilaca i organizaciju kulturnih sadržaja.
